Nghề Nuôi gà tại Mỹ có trở thành triệu phú như mơ ước không?

tt

Nếu muốn biết thịt gà ở Mỹ đến tay người tiêu thụ như thế nào, mời các anh chị xem phóng sự trên Youtube và qua bài viết của anh nuôi gà Việt Nam tại Mỹ kể lại những khó khăn về giấc mộng một triệu phú gà có làm thật mà ăn tḥật hay không nhé.
Caroline Thanh Hương
 

Thăm Trại Gà Ở Austin, Texas

Các chủ trại gà gốc Việt hàng năm đang cung gấp cả tỉ lbs  thịt gà cho thị trường Mỹ. Chỉ tại “khu tam giác gà”ø tại Austin, Texas, đã có hơn 100 chủ trại gà gốc Việt. Riêng một trại gà của ông Hiệp, rộng 60 mẫu, mỗi năm ra lò gần 6 triệu lbs, dzớt ngọt hơn 300,000 đô. Hiệp ngày nay đã là lão làng trong nghề chăn gà. Anh nói sẵn sàng hướng dẫn cho những ai muốn vào nghề...  Đó là sơ lược bài viết.
Đỗ Tiến Bình Minh sinh năm 1952, khóa 29 Võ Bị Đà Lạt, cựu thuyền trưởng, là tác giả đã tham dự Viết Về Nước Mỹ từ 2001, với bài viết đặc biệt “Nghề Đánh Tôm Tại Texas” ký bút hiệu Bình Minh.Đỗ Tiến Bình Minh

Hình từ trên: 1. Một chuồng gà dài 500 feet,  ngang 60 feet trang bị đầy đủ, giá mới 280,000 US$.

2. Ông Nguyễn Văn Hiệp, khoá 29 Võ bị Đà Lạt, đứng trước trại gà 5 chuồng.

 Ngày xưa Tô Vũ đi chăn dê, ngày nay Hiệp đi chăn gà, biết đâu ngày sau y cũng được ghi tên vào sử sách (").

3. Bà Hiệp sắp sẵn trứng gà giống làm quà tặng khách thăm.

Và 4. Trong chuồng, gà và gà.

***

Tuần trước, tôi đi Austin Texas để dự tang lễ Linh Mục Nguyễn Thanh Hùng, người bảo trợ gia đình chúng tôi lúc mới qua Mỹ năm 1981. Nhân chuyến đi này tôi định ghé thăm trại gà của Nguyễn Văn Hiệp G29, bạn cùng khóa 29 Võ Bị. Trại gà này nằm giữa khu tam giác của ba thành phố lớn Houston, Dallas và Austin. Từ ba thành phố này lái xe đến trại chỉ mất từ hai đến ba tiếng đồng hồ, nên rất tiện cho các "Áp Trại Phu nhân" của trại đi về mua sắm.
Sau khi tang lễ hoàn tất, tôi đã bắt được liên lạc với Lê văn A ở Austin. May mắn cho tôi, Lê văn A, cũng bạn cùng khóa (Hắn tên A nhưng lại thuộc đại đội B) đang thất nghiệp nên sẵn sàng chở tôi vào thăm trại.
Chín giờ sáng, A đến đón tôi, trên xe có thân mẫu của A mới từ Cali qua chơi cũng muốn đi xem cho biết, mặc dù mắt của bà bị lòa.
Chúng tôi đến trại lúc 11 giờ 30 trưa sau khi ghé Mc Donald ăn sáng. Sở dĩ chúng tôi phải ăn một chút trước khi vào trại, vì sợ vợ chồng Hiệp quá bận rộn với công việc không có thì giờ để nấu nướng. Nhưng trái với điều chúng tôi suy đoán, đến nơi thì vợ chồng hắn đã tắm rửa sạch sẽ đâu vào đó, đang chuẩn bị món bánh cua nướng và nồi súp, cũng nấu với cua đãi khách. Chúng tôi hơi ngạc nhiên, vì cứ tưởng đến trại gà sẽ được đãi ăn món gà rô ti, gà cà ri hoặc gà xé phay... ai ngờ lại được đãi ăn món cua Alaska mà đáng lẽ chỉ được ăn khi đến thăm bè bạn làm nghề chài lưới. Có thể là vợ chồng Hiệp đã ngán thịt gà đến tận cần cổ, cho nên cứ tưởng ai cũng ngán món này như vợ chồng hắn.
Tay bắt mặt mừng, vì không mấy khi có khách phương xa đến thăm trại như vầy; hàn huyên một lát, Hiệp dùng xe truck chở tôi và A đi thăm khu chuồng trại.
Trang trại của Hiệp tọa lạc trên một miếng đất rộng 60 mẫu tây. Từ đường cái vào, có một con đường trải đá trắng phau trải dài đến tận cuối dãy chuồng để xe công ty có thể ra vào dễ dàng. Khu chuồng trại và  khu nhà ở cách xa nhau năm trăm mét được khai quang sạch sẽ và bằng phẳng, cỏ mọc xanh rì, phần đất còn lại là rừng cây dầy đặc, nên không rõ đâu là ranh giới ngăn cách với trại gà khác, nếu muốn biết rõ phần đất của mình chắc phải nhờ city đến cắm mốc.
Cách đây bốn năm, đang làm ăn vui vẻ ở Westminster, không biết vì lý do gì, Hiệp vội vã khăn gói trực chỉ Houston.
Đã có nhiều lời đồn đãi trong chốn giang hồ và các bạn đồng khóa về lý do ra đi của chàng: Nào là y mới trúng số; nào là có một phụ nữ yêu chàng tha thiết, mà vì muốn bảo vệ hạnh phúc gia đình nên y trốn lên nơi thâm sơn cùng cốc mà tu.... nhưng nay thì mọi sự đã rõ ràng. Chàng tuyệt tích giang hồ chỉ vì mê mẩn mấy em gà tơ trên rừng núi Texas.
Trại có sáu dãy chuồng, mỗi chuồng có chiều dài 500 feet và chiều ngang 60 feet được trang bị đầy đủ máng ăn và nước uống tự động, để gà có thể ăn suốt ngày đêm, mà không cần phải có người châm đồ ăn như kiểu nuôi gà cổ điển. Trại cũng có cả hệ thống sưởi, cũng như hệ thống giải nhiệt để điều chỉnh nhiệt độ thích hợp với thân nhiệt của gà giúp chúng mau lớn và không bị chết vì nhiệt độ quá khắc nghiệt của Texas (Trời nóng có khi tới 110 độ F và lạnh có khi xuống tới 28 độ F).
Có nhiều phương cách nuôi gà, nhưng đặc biệt có hai kiểu trại nuôi gà mà người Việt mình thích làm, đó là nuôi gà để lấy trứng giống (Tức là gà đẻ phải có trống để đem trứng đi ấp ra gà con) và nuôi gà thịt. Trại của Hiệp là loại thứ hai, chuyên nuôi gà thịt.
 Khi chúng tôi đến thăm trại thì gà của Hiệp chỉ mới nuôi được khoảng ba tuần lễ, thế mà con gà đã lớn bằng con gà giò ở Việt Nam đã được nuôi hơn ba tháng. Một lứa gà chỉ nuôi đến bảy tuần là được bán, lúc đó con gà đã nặng đến 6 pounds. Gà lớn mau quá, không thể tin nổi, thế mà là chuyện có thật đấy!
 Tôi tò mò hỏi Hiệp mua trại gà này hết bao nhiêu tiền. Hiệp cho biết trại mua cách đây bốn năm, với giá một triệu rưỡi. Tôi kêu lên:
 - Bộ mày trúng số hay sao mà có số tiền lớn như vậy"
 - Không ! Nếu trúng số thì tao đâu cần mua trại gà làm gì. Có một triệu rưỡi tiền mặt thì tao chỉ việc tậu một cái villa, mua một cái xe cho láng, tiền còn lại thì bỏ vô nhà băng kiếm lời, rồi ngồi không mà hưởng cho sướng cái thân già, chứ lặn lội vào đây làm chi cho mạt gà nó cắn.
(Con mạt gà nhỏ li ti như đầu kim, nó sống ký sinh dưới lông loài chim hay gà vịt, cắn ngứa gãi không kịp)
-Thế mày đào đâu ra số tiền đó"
- Tao có ba trăm ngàn (equity) nhờ bán căn nhà tao mua rẻ mười lăm năm về trước để đặt cọc. Số tiền còn lại ngân hàng cho trả góp mười lăm năm.
- Ồ! Thì ra là thế. Nếu vậy thì dân Cali có nhiều người có đủ điều kiện để mua trại gà lắm nhỉ.
- Đúng rồi, đa số dân trại gà ở đây là từ Cali qua.
-Nội ở khu vực quanh đây mày có biết có bao nhiêu người Việt mình mở trại không"
-Tao không có con số chính xác, nhưng chắc chắn phải có trên trăm trại. Hàng xóm của tao hai bên đều là người Việt Nam.
- Thế thì vui quá nhỉ, rảnh rỗi cứ rủ nhau vật dê, vật bò nhậu nhẹt với nhau còn gì thích bằng.
- Lúc đầu chưa đến tao cũng nghĩ như thế, nhưng sau khi nhận đất và bắt tay vào việc rồi mới thấy đó chỉ là điều mơ tưởng. Công việc bận rộn đến nỗi không có thì giờ để ăn cho ra bữa nữa thì còn đâu mà nhậu với nhẹt. Vả lại trong hợp đồng trại gà có ghi các trại chủ và nhân viên các trại nên hạn chế bớt việc đi lại thăm viếng nhau. Lý do là để tránh truyền nhiễm bệnh từ trại gà này sang trại kia.
- Mỗi trại cần bao nhiêu người điều hành"
- Càng nhiều càng tốt, nhưng lúc nào cũng phải có một người trong trại để đề phòng máy móc trục trặc đặng báo cho thợ sửa ngay kẻo để lâu gà không đủ nước uống có thể bị chết. Như trường hợp của tao đây, tao ở đây có một mình thôi, bà xã tao bả sợ mùi cứt gà nên theo đứa con trai ra phố ở, thỉnh thoảng mới nghé về ngó xem tao còn sống hay chết.
-Theo tao nghĩ, bởi vì mày tham việc, làm có mình ên nên mày mới bị bận rộn đến thế, có đúng không"
-Mày nói đúng, lúc đầu tao hùn hạp với một người khác, nhưng họ bỏ cuộc ngay từ lứa gà đầu tiên nên tao lãnh đủ.
-Sao mày không mướn người làm phụ"
-Tao có thử một lần, mướn một anh Mễ Amigo phụ nhặt gà chết, nhưng ảnh làm ăn cẩu thả, cứ để sót gà chết, khiến gà bị nhiễm bệnh, nên từ đó tao cạch, làm lấy một mình cho chắc ăn, vừa an tâm vừa tiết kiệm được tiền. Nay thì tao quen việc rồi nên dù làm một mình tao cũng có rất nhiều thì giờ rãnh rỗi, bằng chứng là mày đến chơi với tao từ trưa đến giờ tao có phải làm gì đâu, nhưng cái vụ nhậu nhẹt lai rai với hàng xóm thì tao vẫn chưa có thói quen đó, mặc dù quanh đây họ vẫn làm như vậy.
- Mỗi ngày, với một hai người làm như trại của mày phải làm việc tới mấy tiếng mới xong"
- Tùy ngày, nhưng thông thường nếu máy móc chạy tốt thì chỉ mất độ bốn tiếng một ngày để nhặt gà chết rồi báo cáo cho hãng. Thời giờ còn lại thì làm việc nhà hoặc coi phim bộ. Những trại khác có nhiều người hơn thì họ thay phiên nhau làm việc, nên nhàn nhã hơn và có nhiều thì giờ để lên tỉnh du hí.
 -Trại gà nào cũng chỉ có sáu chuồng thôi hay sao"
 -Không nhất thiết là như vậy, nhưng thường thì sáu chuồng là đủ cho một gia đình làm chủ mà không cần phải mướn người làm. Có một chủ trại gà người Việt ở gần đây có tới sáu chục chuồng. Họ phải mướn hàng chục nhân công mới coi xuể.
 -Tại sao mày không mua một miếng đất nhỏ hơn để cho đỡ tiền vốn đầu tư"
 -Theo luật lệ của chính phủ thì mỗi nhà gà được xây lên, phải có ít nhất sáu mẫu đất bao bọc nó. Nhưng thường thì trại nào cũng có nhiều đất hơn với số quy định, có càng nhiều đất càng tốt, vì về sau này muốn khuếch trương trại gà lên thì mình đã có sẵn đất rồi. Phần nữa tiền mua đất không phải là vấn đề lớn, giá một trăm mẫu đất chỉ khoảng hai đến ba trăm ngàn đô la mà thôi. Tiền xây trại gà mới đáng kể. Một chuồng gà mới toanh giá bây giờ là 280,000 đô la.
 -Trời đất ơi! Một chuồng gà của mày còn đắt hơn căn nhà tao đang ở nữa đó. Lợi tức nhiều như vậy sao mày không cất một căn nhà ngói ở cho thoải mái, mà lại ở trong căn nhà tiền chế (mobile home) nhỏ như lỗ mũi này vậy.
 -Bộ mày tính trù cho tao ở luôn trong xó rừng này hay sao!  Bất cứ người nào khi bắt đầu mua trại, họ đều tính trả nợ ngân hàng cho hết mười lăm năm là ôm mấy triệu đô la về tỉnh tậu nhà, tậu xe rồi nghỉ hưu cho sung sướng, chứ có ai dại gì mà chôn suốt cuộc đời trong đám phân gà này đâu. Ở nhà tiền chế có cái lợi là tránh được thuế thổ trạch (Property tax) mà thuế này rất cao ở tiểu bang Texas.
-Bầy gà của mày còn nhỏ xíu như vậy mà đã đẻ rồi hay sao mà mày có trứng gà cho tụi tao vậy" Loại trứng gà gì mà lớn quá trời, còn to hơn trứng ngỗng nữa" Hay là trứng gà Tây.
 -Bậy! Gà tao nuôi chưa kịp phổng phao đã bị người ta chở ra chợ bán mất rồi làm sao kịp đẻ trứng. Đây là trứng hai tròng nhặt ra từ trại trứng giống bên hàng xóm, loại trứng này không thể cho ấp được nên phải nhặt ra bỏ đi. Chủ trại tiếc rẻ giữ lại để đổi lấy báo đọc, hoặc tặng hàng xóm lấy thảo.
 -Nè, cho tao hỏi mày câu nữa: Mày có thể cho tao biết một chút về trại gà trứng giống được không"
 -Trại trứng giống là trại nuôi gà để lấy trứng cho mấy lò ấp. Cứ mấy con gà mái thì họ thả vào đó một con gà trống. Chuồng gà giống được thiết kế đặc biệt để mỗi khi gà đẻ trứng sẽ tự động lăn vào máng, rồi được tự động chuyển về căn phòng có máy đều hòa không khí, để sàng lọc ra trứng có trống và tốt, để công ty đem đi ấp thành gà con. Nuôi gà loại này công việc nhẹ nhàng hơn, nhưng mất nhiều thời gian và cũng cần đông người hơn, vì thế lợi tức của trại gà loại này cũng được trả cao hơn. Cái nguy hiểm của người làm trong trại này là lúc đi nhặt gà chết và trứng bị mắc kẹt trong chuồng, thường bị bọn gà trống tấn công, chắc chúng tưởng mấy ông này vào "dê đào" của chúng(")
 -Mày có cho tao biết là lợi tức của trại gà có từ hợp đồng với Công Ty Sanderson Farm Inc.. Công ty cho hưởng 5 cents trên mỗi pound thịt gà bán được. Mày có tin là công ty họ đối xử công bằng và sòng phẳng với các chủ trại gà không" Ý tao muốn nói là họ có cho mình biết số cân đúng không, hay họ có thể báo cáo số cân ít đi để hưởng lợi nhiều hơn"
 -Nếu làm ăn với người Tàu hay người Việt Nam mình có thể nghi ngờ điều đó, nhưng làm ăn với một công ty Mỹ thì mình phải nghĩ lại coi mình có sòng phẳng với họ không! Để tao kể cho mày nghe một trường hợp xảy ra như thế này: Tao có quen với một chủ trại gà ở gần đây. Anh ta nuôi gà rất giỏi, không biết bằng cách nào, gà anh ta nuôi rất mau lớn, cũng trong bảy tuần lễ gà của anh ta nặng tới bảy pounds trong khi gà những trại khác chỉ cân nặng có sáu pounds. Ai cũng cứ tưởng rằng công ty sẽ khen ngợi và cho anh hưởng thêm huê hồng. Điều không ngờ là anh lại bị công ty khiển trách vì đã không theo đúng hợp đồng. Anh đã để cho gà nuôi mập quá, gà mập thì có quá nhiều mỡ.
Điều đó có nghĩa rằng mọi việc đã được họ tính toán rất rõ ràng và chính xác, nhờ đó mình cũng có thể đoán được số lợi tức của mình qua số lượng gà sống và chết trong quá trình chăn nuôi. Trong bốn năm làm việc tao rất hài lòng với cung cách làm ăn của họ. Họ giúp đỡ tụi tao rất nhiều để đạt được số lợi tức cao nhất.
 -Mày có thể cho tao biết một vài khó khăn lớn nhất trong thời gian mày làm việc ở đây được không"
 -Cái khó khăn lớn nhất phải kể là ở năm đầu tiên. Ngoài cái việc lúng túng vì chưa có kinh nghiệm trong việc điều hành trại gà, để gà chậm lớn và chết quá nhiều, lợi tức sút giảm, tao còn bị một vố thật đau suýt nữa phải bỏ cuộc, đó là bị sơ hở trong việc mua bán trại gà: Lúc mua tao không để ý xem hợp đồng bán trại cho kỹ, nên lúc lấy trại, chủ trại trước đã không để lại máy cày và căn mobile home, rồi không biết là một trong hai cái giếng nước trang bị cho trại gà đã bị hư. Nếu muốn giải quyết cả ba thứ này phải có ít nhất 60,000 đô la, mà tao có bao nhiêu tiền đã bỏ ra hết rồi, lại không còn đủ tiêu chuẩn để mượn thêm nợ ngân hàng. Nhà và máy cày tao tạm thời có thể xoay sở được, bằng cách thuê lại của các chủ trại láng giềng, nhưng giếng nước thì bắt buộc phải xây thêm cái mới, nếu không, Công Ty Sanderson sẽ cúp hợp đồng, không đem gà đến cho mình nuôi nữa. May mắn là có một anh Mỹ làm trong Công Ty Gà, trước kia là cựu quân nhân, có tham chiến ở Khe Sanh Việt Nam đem lòng giúp đỡ. Anh ta nhờ công ty đứng ra mượn nợ ngân hàng ba chục ngàn để xây cho tao cái giếng, rồi trừ dần vào tiền hoa hồng nuôi gà, nhờ thế tao mới qua được cái ải này, chứ  không tao đã bị sặc gạch ngay từ lúc chưa bắt đầu.
Không thể nào không nói đến lợi tức của trại gà.
Hiệp đã cho chúng tôi một con tính như thế này:
Mỗi lứa gà thường nuôi 27,000con x 6chuồng =162,000con. Sau bảy tuần lễ gà nặng trung bình 6 lbs một con; trừ đi 2000 con gà có thể sẽ chết.
 Như thế mỗi đợt nuôi còn lại 160,000con. Mỗi con nặng 6lbs. Vị chi số cân của một lứa gà là 160,000con x 6lbs = 960,000lbs.
 Hãng sẽ cho mình hưởng 5 cents trên mỗi pound gà bán được. Vậy mỗi lứa gà, trại thu về 960,000lbs x 0.05 = 48,000$.
 Mỗi năm nuôi được 6 lứa gà, như thế Hiệp sẽ dzớt ngon ơ 48,000$ x 6 = 288,000 đô la xanh mỗi năm. Not bad!
Ngoài ra còn có những bổng lộc khác mà nhiều khi không thể ngờ được, như phân gà có thể bán được 15,000 đô la mỗi năm (Hiệp nói: - Nội cứt gà cũng đủ nuôi sống tao rồi, bán đi một lần cứt gà, tao ăn cả năm cũng không hết...)
Vì đất vườn chung quanh quá rộng, nhiều gia đình trồng thêm cây ăn trái hoặc nuôi bò, dê... thả rông, cũng đem lại những lợi tức đáng kể.
Có một số người may mắn còn được hưởng phần trăm trên số dầu thô khai thác được trên đất của họ.
Hiệp nói nếu lần sau tôi rủ được dăm ba anh em nữa tới đây chơi vài ngày, anh sẵn sàng vật ra vài con bê, mổ bụng dồn lá chanh, lá xả rồi nướng trên than, giống như mấy Đại Điền Chủ miền Lục Tỉnh đãi món bò gác chéo ngày xưa, ăn đến đâu, cầm dao thẻo đến đó.
Dĩ nhiên còn nhiều bí mật nghề nghiệp và kinh nghiệm sống trong trại gà rất hấp dẫn, muốn biết thêm phải nói chuyện thẳng với đương sự.
Chỉ một trại gà của Hiệp, mỗi năm đã ra lò khoảng 6 triệu lbs gà thịt. Riêng khu “tam giác gà” Austin đã có hơn trăm trại gà chủ gốc Việt, toàn quốc chắc còn nhiều lần hơn. Vậy là cầm chắc các chủ trại gà gốc Việt hàng năm đang cung gấp cả tỉ lbs  thịt gà cho  thị trường Mỹ. Mới ngày nào, dân Mít còn là công nhân  trong trại gà hoặc hãng cắt cổ ga. ai dè 30 năm sau có chuyện này.
Hiệp ngày nay đã trở nên lão làng trong nghề chăn gà. Anh nói sẽ sẵn sàng hướng dẫn cho những ai muốn vào nghề, vì đây là một nghề khá dễ dàng và béo bở. Vậy ai là người thích thú với công việc này hãy liên lạc ngay với Hiệp Gà, ý quên Hiệp G29, để biết thêm chi tiết.

Phạm Nga trình bày Tâm Nguyện Đầu Xuân: Đi Lễ Mười Cảnh Chùa.

tt

Tuy những ngày Tết đã qua dần, nhưng chưa phải đã hết mùa Xuân.
Tiết Xuân vẫn còn tiếp diển trong lòng người đang còn mãi Xuân với bài viết của anh Phạm Nga, mời quý anh chị trở lại thưởng thức tâm tình Xuân quê nhà để nhớ lại một thời ta cũng có một mùa Xuân như ý.
Sau đó, qua một bài sưu tầm trnag kế tiếp, mời quý anh chị thử tìm hiểu chuyện Xin Xâm là gì và từ đâu mà có việc này.
Hình như việc bói tóan luôn là điều thích thú với nhân gian, vì ai cũng trông maong một thứ mầu nhiệm nào đó sẽ đến với mình ngoài ý muốn và đem đến thành công, vinh quang.
Nhưng tất cả đều có một cái giá. đó là sự tu luyện của bản thân và gieo hạt.
Cám ơn anh Phạm Nga đã gửi bài và hình ảnh cho bài viết.
Caroline Thanh Hương

Tâm Nguyện Đầu Xuân: Đi Lễ Mười Cảnh Chùa

*Ký PHẠM NGA

1.

Thuở còn niên thiếu, vào những đêm giao thừa xa xưa ở đất Sài Gòn tôi luôn lăng xăng phụ mẹ tôi chuẩn bị mâm cúng đón giao thừa ở sân trước nhà. Rồi khi mẹ tôi cùng mấy bác hàng xóm đi Lăng Ông ở gần chợ Bà Chiểu, tôi cũng được tháp tùng. Ngoài đường đông vui hết sức! Đến gần Lăng Ông là phải xuống xe xích lô, chen vào đám người lũ lượt đi bộ đang tràn ngập con đường Lê Văn Duyệt (cũ). Chưa lọt vào cổng lăng đã thấy khói hương nghi ngút như sương mù. Cúng kiếng, xin xâm và hái lộc - không dễ gì làm cho đầy đủ, nhanh gọn cả ba nghi thức này nên bà con ai nấy đều vội vàng, còn do phải quay về trước 12 giờ để cúng giao thừa tại nhà mình. Trong đám đông náo nhiệt, nếu ai không chen lên được tới trước bàn thờ Ông (đức Tả quân Lê Văn Duyệt) thì đành chấp nhận cúi đầu lạy vào lưng, vào… mông người đứng trước mình thôi. Trên đường về, mẹ tôi còn ghé thắp nhang ở tịnh xá sư nữ Ngọc Hương, cái chùa nhỏ hẹp, nghèo nàn ở ngõ hẻm gần nhà mà mùa Tết năm nào bà cũng tặng một, hai chục ký gạo tùy năm gia đình có làm ăn hanh thông, khấm khá hay không. Rồi sáng mùng một, trên đường đi chúc Tết, mừng tuổi ông bà nội tôi, mẹ tôi không quên ghé chùa Vĩnh Nghiêm nguy nga, tráng lệ...

Thời gian trôi qua với bao thăng trầm lịch sử, cứ đến ngày đầu năm mới, như Tết Mậu Tuất năm nay, giới Phật tử và khách thập phương vẫn giữ nguyên tập tục đến các chùa chiền, miếu mạo, lăng phủ… vùng Sài Gòn để lễ Phật, cầu tài lộc, xin xâm, xin cúng sao, xem quẻ bói đầu năm…

Bao đời nay, ý nghĩa của Tết Nguyên đán cổ truyền vốn rất đậm chất tâm linh, tín ngưỡng đối với người mình, dù đang sống trong nước hay ở hải ngoại. Ngày xuân đi lễ chùa là một hình ảnh rất tươi sáng, trang trọng – chan hòa tình tự quê hương, ấm áp tình dân tộc. Do đó chuyện kẹt xe ba ngày Tết luôn luôn xảy ra trước cổng những ngôi chùa lớn, như: Vĩnh Nghiêm, Xá Lợi, Phổ Quang, Kỳ Viên,Việt Nam Quốc tự..., cả trước những ngôi chùa nhỏ, đầy nét phong sương, như chùa Ngọc Hoàng ở khu Đa Kao, Quận 1 hay miếu Thất Phủ ở ngã tư chợ Gò Vấp.

Riêng chùa cổ Ngọc Hoàng đã có gần 100 năm và nay đã được phong là “Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia - Điện Ngọc Hoàng”. Nguyên thủy nơi này là một đền (điện) thờ Ngọc Hoàng Thượng Đế của người Hoa, sau mới có thêm bệ thờ Phật xây ở phía trước bệ thờ Ngọc Đế. Sau ngày 30/4, chùa có tên mới là “chùa Phước Hải” do Giáo hội Phật giáo trong nước đặt cho, nhưng đối với hầu hết bá tánh Việt – Hoa, kể cả những anh xe ôm rành đường xá, nói “chùa Phước Hải” thì rất nhiều người cứ ngớ ra, còn nói “chùa Ngọc Hoàng” thì họ gật đầu ngay. Có lần hỏi mượn tập tài liệu hướng dẫn mới nhất của Saigon Tourist trên tay một du khách người Anh, tôi thấy chữ “Jad pagoda” được in rành rành.

Khi bước sâu vào chánh điện, mấy ông tây bà đầm rất thích chụp ảnh tượng Tam vị Phật tổ, tượng Ngọc Hoàng cùng những tượng chư tiên (Nam Tào, Bắc Đẩu, Thiên Lôi, Văn Xương, Văn Khúc, Thái Thượng Lão Quân .v.v..., gần như đủ mặt các “chức sắc” Thiên đình như trong truyện/phim Tây Du Ký!). Riêng bọn trẻ nhỏ thì khoái cái hồ nuôi rùa trong sân chùa hơn hết. Lũ trẻ cứ tìm cách ném bắp rang, bánh mì – kể cả hoa, lá hái trộm trong sân chùa – cho lũ rùa lúc nào cũng đói ăn. Lũ bồ câu trong sân chùa cũng được dịp no nê bởi lúc nào cũng có người yêu chim chóc ném cho từng nắm gạo, đậu các thứ.

2.

Thường là đến mùng 4 Tết – đã cúng tất hay hạ nêu, tiễn ông bà về Trời – nhiều người bắt đầu thực hiện ước nguyện đi lễ cho đủ 10 cảnh chùa nội trong tháng giêng âm lịch. Tiện thể, có người cùng gia đình và bạn bè tổ chức chuyến hành hương trang trọng này như một chuyến du Xuân đầu Năm Mới, ghé chơi ở những thắng cảnh, địa điểm du lịch trên đường đi và về. Tôi thì luôn đi cùng một nhóm bạn thân toàn dân Sài Gòn và miền Nam cố cựu. Vào những năm còn khó khăn, cả nước ăn độn thì mạnh ai nấy đi, nhưng từ thời "“mở cửa"”(năm 1986), làm ăn kiếm sống tương đối dễ chịu hơn thì ngay từ tháng chạp các năm cũ chúng tôi đã nhắc trước với nhau, hẹn nhau thực hiện cho được tâm nguyện chung là đầu năm mới, phải đi cúng cho đủ 10 kiểng chùa, đền, miếu ….

Mở đầu chuyến hành hương bằng xe gắn máy này là những ngôi chùa ở Gò Vấp và Bình Thạnh. Vùng tỉnh Gia Định cũ tiếp giáp với đô thành Sài Gòn này vốn có rất nhiều chùa chiền, như các chùa: Dược Sư, Pháp Hoa, Già Lam, Kỳ Quang, Linh Quang, Chưỡng Đức, Từ Quang, tịnh thất Trung Tâm, Ngọc Phương tịnh xá.v.v… Riêng ở khu vực bên phải đường rầy xe lửa xuyên Việt, có chùa Từ Quang mới được trùng tu, biến thành gần như một ngôi chùa mới hoàn toàn và rất khang trang. Kết hợp hình nét của cả hai tông Phật giáo, chùa trang trí theo lối chùa Thái Lan (Nam tông) nhưng đồng thời có chạm phù điêu hình rồng bay kiểu chùa Trung Hoa (Bắc tông).

Kế đó, theo một lộ trình ít thay đổi qua các năm, chúng tôi ra ngoại thành, trước hết là ghé đình Phong Phú ở Thủ Đức. Tôi thắc mắc tại sao cứ năm nào cũng là đình Phong Phú? Một anh bạn đã cười: “Bộ đầu năm ông không muốn giàu, tiền vô như nước hay sao? Chữ Phú trong tên Phong Phú đó!”. Thì ra là vậy. Hèn chi mấy ngày Tết, dân chúng nội ngoại thành cứ lũ lượt kéo đến cúng Ông (hẳn Ông là thần làng, thành hoàng của xã Tăng Nhơn Phú?) thờ trong ngôi đình hơi xa trung tâm Sài Gòn này, do tin tưởng vị nhân thần ở đây có thể phò hộ cho phú quí, giàu sang. Nhân tiện, nhiều Phật tử còn đi tiếp đến một ngôi chùa cổ, kiến trúc rất đẹp, tên là Phước Thạnh tự ở bên kia cầu Tân Long, tức cách đình Phong Phú khoảng 3 cây số.

Rồi chúng tôi tiếp tục ra miền Trung, tương tự một chương trình đi tours hành hương, cúng kiến ngắn ngày. Sau những ngôi chùa trên núi Gia Lào (vùng Long Khánh cũ) và ra dinh Thầy Thiếm và Cổ Thạch tự ở mé biển, bọn tôi lên núi Tà Cú ở vùng Bình Thuận Nam để vào Linh Sơn cổ tự. Nguyện ước “Mười kiểng chùa” đã viên mãn!

Sau một đêm ngon giấc lạ thường ở mái hiên chùa Linh Sơn, bọn tôi hớn hở ra chánh điện lạy Phật, cúng vào thùng công đức. Và đây mới là điều được mong chờ nhiều nhất, kết thúc chuyến hành hương mấy đêm ngày rong rủi, nhọc nhằn: lá bùa cầu an đã xin năm ngoái ở chùa này được trao lại cho một nhà sư trẻ, viết chữ Hán rất đẹp, để sư đốt bỏ và viết cho anh em lá bùa mới. Lá bùa cầu an, cầu tài cho năm mới.

Đã thấy, khi đi cúng kiếng, xin xâm, hái lộc để cầu an, cầu tài, cầu duyên - kể cả cầu... giãn nợ, thoát nợ - vào những ngày đầu năm, người mình đã rất phóng khoáng trong việc chọn lựa đối tượng thiêng liêng mà gởi gắm ước nguyện đầu Xuân. Bá tánh ngụ ở Sài Gòn, cả người Việt lẫn người Hoa, không phân biệt đâu là lễ Phật ở các chùa Nam tông hay Bắc Tông, đâu là cúng Ngọc Đế - vị nam thần cai quản vũ trụ - trong chùa Ngọc Hoàng, đâu là cúng nữ thần là Bà Thiên Hậu trong chùa gốc Trung Hoa ở quận 5 (thường là người ta đi cúng luôn cả Ông Phước An trong chùa Ông, cùng ở trên đường Nguyễn Trãi gần chùa Bà). Cũng là Bà - nữ thần được bá tánh rất tin tưởng, sùng mộ nhưng có nguồn gốc gần với đạo Bà La Môn thì có Bà Chúa Xứ ở tận Châu Đốc (chính lễ là ngày mùng 4 tháng giêng ÂL). Nhiều người còn đi cúng danh nhân, anh hùng lịch sử, như đức Tả quân Lê Văn Duyệt ở Lăng Ông Bà Chiểu, Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn tại đền đức Thánh Trần ở Tân Định, lễ luôn cả ông bá hộ hiển linh ở dinh Thầy Thiếm vùng Bình Thuận, hay xuống miền Tây, ra Kiên Giang cúng miếu Thành Hoàng Mạc Cữu…

Từ ngày rằm đến ngày 28 tháng giêng, còn phảng phất không khí xuân, dân Sài Gòn lại tấp nập đi Bình Dương để cúng chùa Bà, riêng giới tiểu thương ở các chợ thì do đã khai trương buôn bán đầu năm nên thường rũ nhau đi cả nhóm xe gắn máy thật vui vào ban đêm. Còn đối với người dân ở các vùng khác, như ở Nha Trang chẳng hạn, thì nếu đám thanh niên thích rủ nhau lên viếng đức Bà Thiên Y trên tháp Bà thì người lớn tuổi lại cung kính đi viếng mộ bác sĩ Yersin ở Suối Dầu. Ở nhiều vùng quê miền Tây, nông dân thường xuyên đi thắp nhang ở những cái miếu nhỏ thờ ông Tà trong tín ngưỡng dân gian, vị thần chỉ cai quản vỏn vẹn một vạt ruộng, một cánh đồng…

3.

Do đâu mà người Việt mình lại có kiểu tin tưởng, thờ phượng đa thần, không phân biệt là thần bản địa hay thần ngoại lai như thế?

Với truyền thống tín ngưỡng “Tam giáo đồng lưu” đã có từ thời quân chủ xa xưa, cả ba đạo Phật - Khổng - Lão đã đề huề cùng tồn tại trong tâm hồn dân Việt suốt bao thế kỷ. Người qui y thì nhận mình là Phật tử, tức theo đạo Phật với đạo lý Từ Bi Hỉ Xả. Người không qui y thì nhận mình theo đạo “Thờ cúng ông bà” – một  tín ngưỡng dân gian đặc biệt Việt Nam hòa quyện với luân lý Khổng Nho chủ trương Ngũ Thường,Tam Cương, Tứ Đức, Tam Tòng… và đề cao Tam Đa – Phước, Lộc, Thọ. Người tin tưởng bói Dịch, bùa Lỗ Ban, kính ngưỡng giới thầy pháp, thầy cúng, đã vô hình trung là đệ tử của đạo Lão với các thuyết Thái Cực, Lưỡng Nghi... Rốt cuộc, trong nhà của hầu hết người Việt, ngoài bàn hay khám thờ tổ tiên, ông bà thường còn có thêm một số bàn thờ, trang thờ khác nữa. Trong nhà Phật tử và người theo đạo Thờ cúng ông bà, ngoài bàn thờ Thích Ca và Quan Âm (thuộc đạo Phật), còn có khám thờ Thần Tài, Thổ Công ở phòng khách và Táo Quân ở nhà bếp (ba vị này thuộc đạo Khổng), cùng trang thờ lộ thiên ngoài sân để cúng Trời (Thiên/Thái Cực, thuộc đạo Lão), hay một số nhà giàu còn lập miếu thờ Ngũ Hành (cũng thuộc đạo Lão) trong sân vườn. Trong nhà người theo đạo Hòa Hảo hay đạo Cao Đài, Tam Kỳ Phổ Độ thì trước tiên là thờ đức Phật Thầy Tây An (sáng lập đạo Hòa Hảo) hay thờ Con Mắt, biểu tượng đạo Cao Đài.

Thú vị nhất là về việc thờ Quan Công. Trong các phim hình sự, xã hội đen của Hồng Công, các anh chị police hoàng gia thường thắp nhang cho ngài -  họ gọi còn là “Quan Nhị ca” - trước khi đi phá án. Có thể đây là nguyên Tổ của nghề bộ đầu/công an/cảnh sát bên Trung quốc từ thời xưa truyền lại nhưng không biết từ lúc nào, Quan Công (hay Quan Thánh, biểu tượng cho đức trung liệt Khổng Nho) hùng dũng với mặt đỏ, râu dài của người Hoa đã được người Việt mình cùng thờ kính vì cảm phục đức độ anh hùng.

Riêng về Thần Tài, thường được thờ chung với Thổ Địa (hay Thổ Công). Cách thờ đúng là trang thờ đặt dưới đất trong phòng khách và quay mặt ra đường, không để đồ vật gì che phía trước, và phải thường xuyên sáng đèn. Có khi còn kèm theo các pho tượng nhỏ của ba vị Phúc Lộc Thọ.

Theo Thiên Chúa giáo thì ngoài các tượng Chúa Ba Ngôi, Mẹ Maria và các thiên sứ, đạo này không cho phép tín đồ thờ ngẫu tượng nào khác, nhất là hình tượng của đạo khác, nhưng thực tế vẫn có nhiều con chiên thờ cả Thần Tài. Có lẽ các nhà thờ địa phương đã châm chước cho kiểu thờ “phụ trội” này của con chiên. Ngoài ra, một số nhà thờ ở vùng Á châu (những quốc gia dùng cả hai loại lịch tây và ta) như tại VN, còn tổ chức các lễ đặc biệt trong dịp Tết Nguyên đán cổ truyền. Vào ngày mùng một Tết, trong lúc các chùa hành lễ cầu quốc thái dân an thì bên nhà thờ làm lễ “cầu bình an”. Mùng hai Tết, con chiên đi lễ “cầu ông bà tổ tiên”. Mùng ba Tết, trong lễ “thánh hóa công ăn việc làm”, con chiên mang một dụng cụ biểu trưng cho nghề nghiệp của mình đến đặt trên một chiếc bàn sát bên bàn thờ Chúa. Ví dụ thợ hớt tóc thì mang đến cái tông-đơ, thợ may thì cái kéo, còn nhà văn/nhà báo (thợ viết?) có thể bày ra cây bút ghép vào một cuốn vở... Lễ chấm dứt, mọi người hoan hỉ mang về nhà món đồ nghề đã được ban phép lành với niềm hy vọng sẽ được hành nghề, kiếm sống thuận lợi trong năm mới.

Thờ phượng, đảnh lễ trước bàn thờ Phật, Chúa, các thần linh muôn phương tại gia đình hay tại chùa, nhà thờ, đền, miếu... vốn là sinh hoạt thường xuyên, quanh năm suốt tháng của bất cứ ai có tín ngưỡng, có lòng tin vào thần thánh thiêng liêng, nhất là vào các kỳ Phật đản, Giáng sinh, Thánh đản, mùa vía Kỳ yên v.v... Nhưng riêng vào mùa Tết nguyên đán truyền thống – từ ngay phút giao thừa năm cũ/năm mới cho đến chuyến hành hương “10 cảnh chùa” tháng giêng - thì việc hành lễ, cúng Phật, cúng thần... của người Việt mình lại mang một ý nghĩa đặc biệt sống động, hoan hỷ.

PN.

(Trích tuyển tập ký&truyện THỨ NHỤC DỤC TUỔI NHỤC@PhạmNga 2007)

Đọc thêm 


Xin Xâm Đó Đây, Ai Bảo Hay? tuỳ bút Caroline Thanh Hương và để biết Xin Xâm Là Gì?